HPV – co to jest, objawy i kto powinien się zaszczepić?
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, to najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową. Większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z nim w ciągu życia, zwykle nawet o tym nie wiedząc.
Czym jest HPV
HPV to skrót od angielskiej nazwy wirusa brodawczaka ludzkiego. Nie jest to jeden wirus, tylko cała rodzina licząca ponad sto typów. Część z nich wywołuje zmiany skórne, część zakaża błony śluzowe narządów płciowych.
Typy dzieli się na niskiego i wysokiego ryzyka. Te pierwsze odpowiadają między innymi za kłykciny kończyste – łagodne, ale uciążliwe zmiany. Te drugie mogą prowadzić do zmian przednowotworowych i nowotworowych, przede wszystkim w obrębie szyjki macicy.
Jak dochodzi do zakażenia
Do zakażenia dochodzi przez kontakt skóry ze skórą i błon śluzowych, najczęściej podczas kontaktów seksualnych. Prezerwatywa zmniejsza ryzyko, ale go nie eliminuje, ponieważ wirus może znajdować się na skórze poza obszarem przez nią osłoniętym.
Zakażenie nie świadczy o niczyjej nieostrożności. Jest po prostu bardzo powszechne.
Jakie daje objawy
W większości przypadków żadnych. To jest najtrudniejsza część tej wiedzy: zakażenie przebiega bezobjawowo i organizm zwykle radzi sobie z nim sam w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu miesięcy.
Jeśli objawy się pojawiają, najczęściej są to kłykciny kończyste – miękkie, niebolesne zmiany w okolicy narządów płciowych. Zmiany przednowotworowe szyjki macicy przez długi czas nie dają żadnych dolegliwości i wykrywa się je wyłącznie badaniem.
Dlatego o zakażeniu nie dowiadujemy się z samopoczucia, tylko z wyniku badania.
Jak wykrywa się zakażenie
Służą do tego dwa różne badania, które często bywają mylone.
Cytologia ocenia komórki pobrane z szyjki macicy i pokazuje, czy doszło już do zmian. Odpowiada na pytanie „czy coś się dzieje”.
Test na obecność HPV wykrywa materiał genetyczny wirusa i odpowiada na pytanie „czy wirus jest obecny”. Można być nosicielką bez żadnych zmian w cytologii.
O tym, które badanie i jak często jest wskazane, decyduje lekarz – zależy to od wieku i dotychczasowych wyników.
Co oznacza nieprawidłowy wynik cytologii
Przede wszystkim: nieprawidłowy wynik nie oznacza nowotworu. W większości przypadków chodzi o zmiany niskiego stopnia, które mogą się cofnąć samoistnie.
Wynik jest informacją, że warto przyjrzeć się sprawie bliżej – zwykle przez powtórzenie badania po określonym czasie albo badanie uzupełniające. Dalsze postępowanie ustala lekarz na podstawie całości obrazu, nie samego wyniku.
Najgorszą reakcją na nieprawidłowy wynik jest odłożenie go do szuflady.
HPV a rak szyjki macicy
Zdecydowana większość przypadków raka szyjki macicy wiąże się z przewlekłym zakażeniem typami wysokiego ryzyka. Kluczowe słowo to przewlekłym – pojedyncze zakażenie, które organizm zwalczy, nie prowadzi do choroby.
Droga od zakażenia do zmian nowotworowych liczona jest w latach. To zła wiadomość, bo proces jest cichy, i dobra, bo daje dużo czasu na wykrycie zmian, zanim staną się groźne. Służy do tego cytologia.
Szczepienie przeciw HPV
Szczepienie chroni przed zakażeniem typami wirusa odpowiedzialnymi za większość przypadków raka szyjki macicy oraz za kłykciny kończyste.
Działa najlepiej, gdy zostanie podane przed kontaktem z wirusem, czyli przed rozpoczęciem współżycia – dlatego programy szczepień kierowane są do nastolatków. Nie znaczy to jednak, że po rozpoczęciu życia seksualnego traci sens: nadal chroni przed tymi typami, z którymi dana osoba jeszcze się nie zetknęła. O kwalifikacji i liczbie dawek decyduje lekarz, bo zależą między innymi od wieku.
Szczepią się zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Mężczyźni rzadziej chorują z powodu HPV, ale przenoszą wirusa i również mogą rozwinąć związane z nim nowotwory.
Szczepienie nie zastępuje cytologii. Nie obejmuje wszystkich typów wirusa, więc regularne badania pozostają konieczne. Te dwie rzeczy się uzupełniają, nie zastępują.
Czy z HPV można się wyleczyć
Nie istnieje lek, który usuwa wirusa z organizmu. Brzmi niepokojąco, ale w praktyce układ odpornościowy w większości przypadków radzi sobie sam w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu miesięcy.
Leczy się natomiast skutki zakażenia: kłykciny można usunąć, a zmiany na szyjce macicy – w zależności od stopnia – obserwować lub usunąć zabiegowo. Dlatego profilaktyka polega na wykrywaniu zmian, a nie na zwalczaniu samego wirusa.
HPV a ciąża
Samo zakażenie zwykle nie stanowi przeszkody w zajściu w ciążę ani w jej donoszeniu. Kłykciny mogą się w ciąży powiększać pod wpływem zmian hormonalnych – postępowanie ustala wtedy lekarz, biorąc pod uwagę etap ciąży.
Szczepienia nie podaje się w ciąży; jeśli planujesz ciążę, warto omówić terminy z lekarzem wcześniej.
Co możesz zrobić w praktyce
Trzy rzeczy, w tej kolejności: regularna cytologia, szczepienie po konsultacji z lekarzem oraz reagowanie na zauważone zmiany zamiast czekania, aż „samo przejdzie”.
W naszej klinice wykonujemy szczepienia przeciw HPV, cytologię i USG oraz usuwanie kłykcin i zmian skórnych sromu.
Źródła
Treść przygotowana na podstawie publicznie dostępnych materiałów instytucji zdrowia publicznego:
Najczęstsze pytania
Czy zakażenie HPV zawsze oznacza chorobę?
Nie. Większość zakażeń organizm zwalcza samodzielnie w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu miesięcy, bez żadnych następstw.
Czy szczepienie ma sens po rozpoczęciu współżycia?
Tak, choć efekt jest mniejszy niż przed ekspozycją. Chroni przed typami wirusa, z którymi dana osoba jeszcze się nie zetknęła. O kwalifikacji decyduje lekarz.
Czy mężczyźni powinni się szczepić?
Tak. Mężczyźni przenoszą wirusa i również mogą rozwinąć nowotwory z nim związane.
Czy po szczepieniu nadal trzeba robić cytologię?
Tak. Szczepionka nie obejmuje wszystkich typów wirusa, więc regularne badania pozostają konieczne.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji i przebiegu leczenia decyduje lekarz po badaniu.
Chcesz porozmawiać o swojej sytuacji?
Zadzwoń – konsultantka po polsku odpowie na pytania, bez pośpiechu i bez oceniania.